Görme engeli, bireyin çevresindeki nesneleri, yazıları, renkleri, şekilleri veya hareketleri algılama yetisinin kısmen ya da tamamen sınırlı olması durumudur. Görme kaybı doğuştan ortaya çıkabileceği gibi hastalıklar, kazalar, yaşa bağlı değişimler veya farklı sağlık sorunları sonucunda yaşamın ilerleyen dönemlerinde de oluşabilir.

Görme engeli yalnızca tamamen görememe durumunu ifade etmez. Mevcut görme yetisini yardımcı araçlara rağmen günlük yaşam aktivitelerini sürdürmekte yeterli düzeyde kullanamayan az gören bireyler de bu engel grubu içerisinde değerlendirilir.

Görme engelli bireylerin eğitim, çalışma hayatı ve sosyal yaşama bağımsız biçimde katılabilmesi; fiziksel çevrenin, ulaşım sistemlerinin, dijital hizmetlerin ve bilgilendirme materyallerinin erişilebilir şekilde hazırlanmasına bağlıdır.

Görme engeli grubu, görme yetisinde farklı seviyelerde kayıp yaşayan bireyleri kapsar. Her bireyin görme düzeyi, günlük yaşam deneyimi ve ihtiyaç duyduğu destek birbirinden farklı olabilir.

Bu grup genel olarak:

• Doğuştan görme kaybı bulunan bireyleri,
• Yaşamın ilerleyen dönemlerinde görme kaybı yaşayan bireyleri,
• Az gören bireyleri,
• Tam görme kaybı bulunan bireyleri,
• Görme alanında daralma veya kayıp yaşayan bireyleri,
• Işığı, renkleri, şekilleri veya ayrıntıları algılamakta güçlük yaşayan bireyleri,
• Görme yetisini günlük yaşamda etkili biçimde kullanabilmek için yardımcı teknoloji ve desteklere ihtiyaç duyan bireyleri kapsar.

Görme düzeyinin aynı olması, bireylerin ihtiyaçlarının da aynı olduğu anlamına gelmez. Bazı bireyler büyük puntolu içeriklerden yararlanırken bazıları ekran okuyucu, Braille alfabesi, beyaz baston veya sesli yönlendirme sistemlerini kullanabilir.

Görme engelli bireyler günlük yaşamda yalnızca görme kaybından değil, erişilebilir olmayan çevre ve hizmetlerden kaynaklanan çeşitli güçlüklerle karşılaşabilir. Bu güçlükler kişinin görme düzeyine, yaşadığı çevreye ve sahip olduğu destek olanaklarına göre değişebilir.

Karşılaşılabilecek başlıca güçlükler şunlardır:

• Kaldırım, merdiven, yaya geçidi ve toplu taşıma alanlarında bağımsız hareket etmek,
• İşaret, tabela, durak ve yönlendirme bilgilerine erişmek,
• İnternet sitelerini ve mobil uygulamaları ekran okuyucu ile kullanmak,
• Alternatif metni bulunmayan görselleri ve belgeleri anlamak,
• Basılı eğitim materyallerine ve kitaplara erişmek,
• Bankacılık, sağlık, ulaşım ve kamu hizmetlerinden bağımsız şekilde yararlanmak,
• Eğitim ve istihdam süreçlerinde erişilebilir materyal ve teknolojilere ulaşmak,
• Sosyal etkinliklere, kültürel faaliyetlere ve kamusal alanlara eşit biçimde katılmak,
• Çevredeki fiziksel engelleri, açık bırakılan kapıları veya düzensiz yerleştirilen nesneleri fark etmek.

Bu zorlukların önemli bir bölümü, uygun erişilebilirlik düzenlemeleri ve toplumsal farkındalık sayesinde azaltılabilir.

Görme engelli bireylerin bağımsız yaşamını desteklemek için fiziksel, dijital ve sosyal alanlarda erişilebilirlik çözümlerinin birlikte uygulanması gerekir. Sunulacak destekler bireyin ihtiyaçları ve tercihleri doğrultusunda belirlenmelidir.

Başlıca erişilebilirlik ve destek çözümleri şunlardır:

• Ekran okuyucu yazılımlar: Bilgisayar ve mobil cihazlardaki metinleri sesli olarak aktarır.
• Braille alfabesi: Yazılı bilgilere dokunarak erişim sağlar.
• Beyaz baston: Bağımsız ve güvenli hareket etmeyi destekler.
• Büyütme araçları: Metin, görsel ve ekran içeriklerinin daha büyük görüntülenmesini sağlar.
• Yüksek renk kontrastı: Az gören bireylerin metinleri ve arayüzleri daha kolay algılamasına yardımcı olur.
• Sesli yönlendirme sistemleri: Ulaşım, bina ve kamusal alanlarda yön bulmayı kolaylaştırır.
• Dokunsal yüzeyler ve kabartmalı yönlendirmeler: Fiziksel alanlarda güvenli hareketi destekler.
• Görsellere alternatif metin eklenmesi: Dijital içeriklerde yer alan görsellerin ekran okuyucular tarafından açıklanmasını sağlar.
• Klavye ile kullanım desteği: Fare kullanmadan internet siteleri ve uygulamalar arasında gezinmeyi mümkün kılar.
• Erişilebilir eğitim materyalleri: Sesli kitap, büyük puntolu belge, Braille materyal ve dijital içerik seçenekleri sunar.
• Bağımsız yaşam ve yönelim eğitimi: Günlük yaşam becerileri ile güvenli hareket kabiliyetinin gelişmesine katkı sağlar.

Erişilebilirlik bir ayrıcalık değil, bireylerin eğitim, istihdam, bilgiye erişim ve sosyal yaşama eşit katılımını destekleyen temel bir gerekliliktir.