FONT KÜÇÜLT
FONT BÜYÜT

Engelsiz Turizm Raporu

“Engellilerin Toplumsal Gelişimin  Yönelik Proje”

TÜRKİYE DE ENGELLİLER  TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİNE  YÖNELİK

KONAKLAMA  TESİSLERİNDEKİ ALTYAPI İMKANLARININ  ARAŞTIRILMASI

Yıldız Artar – Çağla Karabacakoğlu

MPM Danışmanlık Bölümü Uzman Yardımcıları

Aralık 2003, Ankara

 

DÜZENLEME

Necdet  ÖZTÜRK

BÖLÜM BİR

ENGELLİ  TURİZMİ

Çağdaş toplum oluşturulmasında, engelli insanların, yaşamın tüm kesimlerine uyumlarının sağlanması çok önemli bir göstergedir. Bu insanlarında diğer insanlar gibi gezmeye, tatil yapmaya ve farklı yerler görmeye ihtiyaçları vardır.

Bu bölümde turizm gelirleri, engelliler turizminin ekonomiye katkısı ve engelliler için otellerde, tatil köylerinde, müzeler ve diğer turistik alanlarda genel ve teknik  düzenlemeler ve turizm sektöründeki uygulamalar araştırılmıştır.

1.1. Turizmin Önemi

Ülkeye önemli miktarda gelir kazandıran turizm sektörü, dünya genelinde gelişimini sürdüren sektörlerden bir tanesidir. Ülkemizde de turizm sektörü, ekonomik  kriz dönemlerinde dahi büyümesini devam ettiren öncü bir sektör özelliğindedir. Türkiye ye gelen turist sayısı, 1999 yılında yaşanan deprem nedeniyle o yıl düşüş göstermiş, diğer yıllarda ise sürekli artmıştır. 2002 yılında bir önceki yıla göre %14.5 oranında artışla 15,214,514 turist hacmine ulaşmış  olan turizmsektörü; 2002 yılında 12 milyon ABD Dolar turizm gelirine ulaşmıştır

1.2. Turizmi Engellilere Açmak

Birleşmiş Milletler verilerine göre bugün dünyada 500 milyondan fazla insan fiziki ya da zihinsel bir engel ile yaşamaktadır. Çoğu yerde engelli insanlar önceleri saklanan, unutulan veya alt sınıf olarak görülen bir kesimdi. Ne yazık ki hâlen engellilere böyle yaklaşılan toplumların varlığı da bir gerçektir. Engelliler  insanların da diğerleri gibi istihdam, seyahat, turizm, alış veriş, boş zaman uğraşları gibi yaşamın birçok kesitlerinde yer alabileceği düşüncesi çok az ilgi görmüştür. Bu nedenle de turizm altyapısını oluşturan ulaşım, konaklama ve  diğer öğelerin engelli insanlar tarafından kullanımı oldukça zayıftır.

Seyahati engelliler için bir hak olarak kabul eden modern toplumlar ve toplumun tüm kesimlerinin bu doğrultuda örgütlenmesi yolunda adımlar atılmaktadır. 1981 yılının Birleşmiş Milletler tarafından   Uluslararası Engelliler Yılı   olarak ilân edilmesiyle, bu  grup- taki insanlara yönelik davranışlarda önemli ölçüde anlayış değişikliği gözlenmiştir. Bu değişikliği pekiştirmek amacıyla, yine Birleşmiş Milletlerce 1983- 1992 yılları   Engelli İnsanlar On Yılı   olarak belirlenmiş, bu dönemde belirginleşen ve    Engelli İnsanlara Yönelik Dünya Eylem Programı   ile daha da gelişen anlayış, günümüzde çağdaş toplumun vazgeçilmezleri arasına girmiştir. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan, 1997 yılındaki Dünya Engelliler Günü nedeniyle verdiği mesajında engellileri dünyanın "en büyük azınlığı" olarak nitelemiştir. Diğer yandan dünyanın en büyük azınlığı olarak nitelenen engelliler turizm endüstrisi için dünyanın en büyük özel pazarı anlamına  gelmektedir.

Engelliler için yıllardır ihmal edilmiş etkili yasal düzenlemelerin bir çok ülkede (özellikle de gelişmiş ülkelerde) hayata geçirilmesi ve bu yasal  düzenlemelerin yavaş yavaş etkisini göstermeye başlaması eskiye oranla çok  daha mobil hale gelmiş, çeşitli ekonomik ve sosyal olanaklara kavuşmuş  engelliler toplumunu seyahat  etmeye  giderek daha da yakınlaştırmıştır.

Her 5 vatandaşından birinin engelli olduğu ABD nin bu alandaki önde gelen sivil  toplum örgütleri arasındaki Engelliler İçin Seyahati Geliştirme Derneği nin  (SATH) 1999 yılında Florida da düzenlediği Dünya Engelliler Seyahat  Konferansı, ABD deki engellilerin toplam nüfusunun 50 milyona yaklaştığını ve  bu kesimin alım gücünün 175 milyar dolara ulaştığını belirtmektedir.

Engellilerin Avrupa nüfusu içinde nasıl bir yeri olduğuna ilişkin çok kesin rakamlar bulunmasa da, 1992 yılında Avrupa nın istatistik örgütü durumundaki EUROSTAT tarafından yayınlanan verilere göre Avrupa nın yetişkin nüfusunun yüzde 11 i resmen engelli olarak tanımlanmaktadır. Avrupa ülkelerine göre  engelli insanların nüfusu şöyle dağılmaktadır.

Avrupa Komisyonu nun 1993 yılında yaptırdığı bir araştırmaya göre engellilerin Oluşturdukları  seyahat potansiyeli şöyle belirlenmiştir (TURSAB Raporu);

 • Avrupa da her yıl 8 milyon engellien az bir kez yurtdışı seyahatine  çıkmaktadır.

 • 15 milyon engelli Avrupalı kendi ülkesinde seyahate çıkmaktadır.

 • 22 milyon engelli kendi ülkelerinde günlük gezilere çıkmaktadır.

 Bu arada, engellilerin büyük bölümünün en az bir refakatçi ile seyahate çıkıyor olduğu düşünüldüğünde Avrupa daki bu özel seyahat pazarının 35 milyon seyahat ve 630 milyon geceleme ürettikleri ortaya çıkmaktadır.

Daha global bir fikir  edinebilmek için de dünyanın büyüyen ekonomisi Çin de 60 milyon (çalışabilir durumda 25 milyon) ve gelişmiş Japonya da 5 milyon (18 yaşın üzerinde 3 milyon) engelli bulunduğunu söyleyebiliriz. Özetle engelli insanlara eşlik edecek kişiler de dikkate alındığında pazarın  boyutları oldukça büyümektedir. Bu büyümenin nedeni, engelli insana sunulan  her turizm olanağının aynı anda bu insanın eşine, çocuklarına, ailesine ve arkadaşlarına sunulmuş olmasındandır.


1.3. Engellilerin Seyahat Hakkının Belirlenmesi :


Sadece Avrupa ve ABD de  100 milyona yaklaşan özel bir pazar anlamına gelen engellilerin seyahat edebilmesi başta ABD ve İngiltere olmak üzere bir çok batılı  ülkede yasalarla belirlenmiş bir haktır. ABD de 1990 yılında çıkan engelli Amerikalılar Yasası, (ADA= The Americans With Disabilities Act) ile İngiltere nin  1994 yılında çıkan "Engelliler Ayrımcılık Yasası" (DDA= Disability Discrimination  Act) dünyada engelliler için oluşturulmuş bulunan yasal çerçevenin iyi örnekleri  arasındadır.

Bu yasalar engellilere karşı her türlü ayrımcılığı (Sağlık ve güvenlik gerekçeleri dışında) yasaklıyor ve tüm ticari işletmelere de engelliler için gerekli bazı düzenlemeleri yapma zorunluluğu getirmektedir. Seyahat şirketleri de aynı yasalar uyarınca engellilere tüm diğer müşterileri gibi eşit davranmak ve onlara  hizmet götürmekle mesul tutulmaktadır.

 Avrupa Birliği nin 13 nolu turizm Komisyonu engellilerin seyahat etme haklarının hayata geçirilmesi ve seyahat endüstrisinin de bu bakir pazara  açılabilmesi için önemli bir girişimde bulunarak seyahat endüstrisinin kullanımı için bir rehber kitap hazırlamış bulunmaktadır. "Avrupa yı Engelli Turistlere Açmak" başlıklı bu rehber kitap seyahat acenteleri, tur operatörleri ve konaklama işletmelerinin bu pazarda hizmet verirken bulundurmaları gereken donanımdan, hizmet verme şekillerine kadar ayrıntılı bilgileri tek yayında toparlamış bulunmaktadır.

Aşağıda bu kitaptan, TURSAB raporundan ve internetten ve değişik makalelerden toplanan bilgiler düzenlenerek verilmektedir.

 1.4. Engelliler İçin turizm Olanakları Oluşturulması :

 Dünyada engellilere ve özel hizmet ve donanım gerektiren müşterilere yönelik   konaklama imkanları oldukça sınırlıdır. Tekerlekli sandalyeye geçiş tanıyan  odaların  adedi çok azdır. Bu   bir de, uygun fiyat gözüyle incelendiğinde bu oran daha da küçülür. Benzer şekilde self-catering faaliyetleri olan pek az otel bu faaliyetleri engellilere göre düzenlemiştir. Bu nedenlerden dolayı pek az engelli tüm geçiş imkanlarını ve donanımlarını  sunan  tesis aramaktadır. Bazıları zemin katta standart bir odaya ve birkaç  merdiven basamağına razı olabilmekte, bazen bir-iki gecelik bir seyahat için  ortaya çıkabilecek bir çok problem göze alınabilmektedir. Uzun kalışlarda da  yapılacak bazı geçici düzenlemeler problemlerin bir çoğuna cevap  oluşturabilmektedir. Bazen çok iyi donanımlı ve geçiş imkanları olan bir otele, uygun fiyatı olan, ancak daha az donanımlı bir otel tercih edilebilmektedir.

Bir çok seyahat dokümanında, otel kataloglarında, self-catering broşürlerinde yada turizm bürolarının konaklama rehberlerinde uluslararası tekerlekli sandalye  sembolü kullanılmakta, ancak bunların pek azı bu donanım ve uygulamaların detaylarını içermektedir.

Engellilere geçişlerin şartlarını oluşturacak bir geçiş  standardizasyonu da yoktur. Çoğu otel katalogu konaklama işletmelerinin  verdiği bilgilere dayanmaktadır. Yani çoğu zaman bu bilgiler, geçiş koşulları  konusunda uzman bağımsız kontrolörlerin verdiği bilgiler değildir.  Bazı tur operatörleri kendi broşürlerinde engelliler için uygun olanaklar olduğunu göstermekte ve bazıları da tesislerin geçiş koşullarıyla ilgili bilgileri dosyalarında bulundurmaktadırlar. Ancak, çoğu zaman bu bilgiler yine kalifiye olmayan kişilerin verdiği bilgiler olmaktadır.

Bazı destinasyonlar içinse engelli örgütleri tarafından hazırlanan broşür ve  kataloglar bulunmaktadır (Accessibility Guides). Bu kataloglardan bazıları değişik engellilik türleri için de bilgi vermektedir. Bunlar genellikle standart  turizm broşürlerinden daha güvenilir kaynaklardır. Bununla beraber, bunların  çoğu finansal güçlükleri bulunan gönüllü örgütler tarafından gerçekleştirilmekte  ve bu nedenle içerdiği bilgiler zaman aşımına uğramış olabilmektedir. Bu tip  katalogların bir kontrolör ziyareti sonucu hazırlanması gerekmektedir. Özel ihtiyaç ve beklentileri göz önüne alındığında engelli insanlara yönelik temel  düzenleme ve uygulamalar aşağıdaki genel açıklamalar doğrultusunda  gerçekleşmelidir.

1.4.1. Seyahat İşletmelerinin Engelliler Pazarına Girmesi :

 Seyahat ve tatil bu en büyük azınlığın, toplumun diğer kesimleri ile  kaynaşmalarında önemli bir rol oynarken aynı zamanda seyahat endüstrisi için de önemli bir fırsat oluşturmaktadır. Ancak, seyahat endüstrisi bu pazara  açılmak için bir yandan fiziki ve sosyal alanda örgütlenmek ve bir yandan da belli yatırımları göze almak durumunda kalmaktadır.

İşletmelerin kapı ve koridor  ölçülerinin tekerlekli sandalye kullanıcıları için uygunluğu, binalar içinde yüksek  katlara veya seviyelere çıkışlarda rampalar veya asansörler bulundurulması, alarm ve güvenlik sistemlerinin işitme ve görme engellilere göre dizayn  edilmesine kadar bir çok düzenleme ve donanım gereksiniminin kuşkusuz bir  maliyeti olacaktır. Bununla beraber bu uzun vadeli yatırımın doğru pazarlama ve  tanıtım koşullarında kâra dönüşeceği bilinmelidir. Bunun yanında İşletmelerin yapacağı bazı basit ve kolay düzenlemeler vardır.

Bu gün bir çok engelli seyahate çıkarken bu konuda tam donanımlı ve eksiksiz  işletme şartı aramamakta ve eksiklere rağmen temel bazı noktalarda kendilerine uygun düzenlemeleri seyahatleri için yeterli görebilmektedir.  Kuşkusuz engellilere seyahat endüstrisinin vereceği hizmetler engellilerin  seyahatlerinin sadece bir bölümündeki sorunları ortadan kaldırmaktadır. Oysa o destinasyonun bir bütün olarak engellilere açılması ancak ulusal politikalar ve  uygulamalarla mümkün olabilecektir. Engellilerin oluşturduğu turizm pazarına  girmek isteyen bölge ve beldelerin de bu alanda yapabilecekleri bir çok iş vardır. Bunların başında engellilerin kullanabileceği toplu ulaşım araçlarının  bulundurulması, kentin, veya beldenin görülmeye değer yerlerinin, müzelerinin  engellilere uygun şekilde dizayn edilmesi, engellilere yönelik serbest park etme  imkanları, uygun işaretlendirmeler bu pazarın kapılarını o bölgeye açabilecektir.

Bazı seyahat acenteleri sadece engellilere yönelik tur programları düzenleyerek bu alanda uzmanlaşmaktadırlar. Örneğin İtalya da bir tur operatörü olan Accessible Italy internet üzerindeki tanıtım sayfalarında engellilerin  katılabilecekleri özel tur programları anlatılmakta ve çeşitli kentlerde engellilere  yönelik düzenlemeler aktarılmaktadır.

Bu düzenlemeler arasında toplu ulaşım araçlarında engellilere yönelik imkanlar, havaalanından transfer imkanları, bölgenin müzeleri ve doğal manzaraları veya önemli yerleri gibi  turizm merkezlerinin engellilere açılması bulunabilir.


1.4.1.1. Seyahat Acentelerinin Engellilere Hizmeti


Seyahat acenteleri engellilere hizmet vermede aşağıdaki temel noktaları dikkate almalıdırlar (TURSAB Raporu);

 • Tekerlekli sandalye kullanıcısı, müşterilerine işyerlerine rahatça girebilme  koşullarını  oluşturmalı  , işyerinin içinde yeterince manevra alanı  bulundurmalıdır.

 • Rezervasyon yapan personelin engelli müşterilere yaklaşımı ilk karşılamadan itibaren bütün müşterileri ile aynı düzeyde ve şekilde olmalıdır. Engelli müşteriler  kendi özel durumları ile ilgili sorular yöneltmeye başladığı zaman onun engelliliğinin tipi ve gerektirdiği özel ihtiyaçları öğrenilmelidir. Engelli  müşteri ile engelliliğinin ayrıntıları konuşulurken iş yerinin daha sakin bir  köşesi tercih edilmeli ve bu konuşma esnasında engellimüşteri ile  görüşmeyi yapan personel önceden hazırlanmış özel bir bilgi formuna  seyahat esnasında önemli olabilecek bilgileri kaydetmelidir.

 • Turizmliteratüründe ve diğer tanıtım araçlarında engellilerin elde edebileceği hizmet ve olanaklar açık bir şekilde, tercihen kolay anlaşılır  sembollerle belirtilmelidir.

 • Turistlerin gittiği yerlerde engelliler için hizmetler listelendirilmeli, ihtiyaç  duyulabilecek hizmet ve malzemelerin varlığı ya da yokluğu hakkında bilgi  verilmelidir.

 • Rezervasyon sistemlerinde hizmet ve olanakların tanıtımı sağlanmalıdır.

 • Ortaya çıkan şikâyetler değerlendirilmeli ve şikâyet konusu olumsuzluklar  giderilmeye çalışılmalıdır.

 1.4.2. Terminaller, İstasyonlar ve Ulaşım Araçları

 Yurt içinde ve yurt dışından havaalanına veya istasyonlara gelen turistlerin otele ulaşmasında güçlüklerle karşılaşmamak için aşağıdaki noktalara dikkat etmek  gerekmektedir.

 • Terminallerden terminallere, hareket güçlüğü olan ve özellikle tekerlekli  sandalye kullananlara uygun ulaşım servisleri sağlanmalıdır.

 • Terminallerde gerekli yerlere ışıklı, sesli ve görüntülü işaretler konmalıdır.

 • Engelliler konusunda eğitim almış kişiler bu alanlarda görevlendirilmeli.

 • Terminallerin ihtiyaç duyulabilecek yerlerinde rampalar ile hareketli  (mobile) kaldıraçlar bulunmalıdır.

 • Ulaşım araçlarına giriş olabildiğince kolay sağlanabilmeli, gerektiğinde  yardım edilmelidir.

 • Tekerlekli sandalye kullananlar için ulaşım aracında en kolay giriş-çıkışı  sağlayan özel yerler bulunmalı, tekerlekli sandalyenin araçta hasargörmeyecek şekilde yerleştirilmesi yapılmalı ve gidilecek yere varıldığında  hemen sahibine iletilmelidir.

 

1.4.3. Engellilere Göre Otel ve Tatil Köylerinde Düzenlemeler

Engelli Turistlerin otele veya tatil köyüne gelişlerinde tesislerin girişinde, resepsiyon düzenlemesinde ve genel alanlarda aşağıdaki noktalara dikkat  etmek gerekmektedir:

1.4.3.1. Tesislerin Girişleri

Tesislere girişte engelliler için park yerleri, giriş güzergahı, giriş ve kapılarda  dikkat edilecek konular aşağıda sıralanmıştır.

Park Yerleri:

Engelli sürücüler için engellilere ayrılmış ve ayrıldığı işaret  levhaları ile belirlenmiş yeterli sayıda park yeri bulunmalı, bu park yerlerine  engelli olmayan konukların park etmesine izin verilmemelidir. Giriş yanında park  etme imkanı sağlanmalıdır.  Şekil 1. Engelliler için ayrılmış üzeri kapalı park yeri (Aköz, 2001, p:24)

Engelli bireyin aracına ulaşmasını veya aracından uzaklaşmasını  engelleyecek herhangi bir donanıma ve fiziksel bariyere de yer verilmemelidir.

Engelli,  kolay ve rahat bir biçimde park yerini kullanabilmelidir. Şekil 2. Engellilerin arabaya yaklaşım şekilleri (Aköz, 2001, p:23)

  

Giriş Güzergahı: Yaya kaldırımları üzerinde engellilerin rahat hareketini önleyebilecek bank, çiçeklik gibi eşyalar kaldırılmalı veya uygun mesafeye  çekilmelidir. Görme engelli ya da görme zorluğu çeken konuklar güzergahların  üzerindeki değişimleri bastonları yardımıyla, ya da renk farklılaşmalarıyla  anlayabilmelidirler. Kaymayı önleyici yüzeyler bütün misafirler için ama öncelikle  de hareket zorluğu çeken konuklar için çok yararlıdır.

Çakıl veya gevşek parke  taşlı döşemeler bu konuklar için çoğu zaman zorluk anlamına gelecektir, hatta  tehlike yaratırlar.

Giriş:

Bir çok otelin girişi engelliler için güçlüklerle doludur. Girişte merdiven  bulundurulması zorunlu ise o zaman bir trabzan da mutlaka olmalıdır. Merdiven  bulunan girişlerde yardım çağrısı için engellilerin erişebileceği bir yükseklikte bir  zil bulunmalıdır. Kaliteli bir rampa bu tip engellilerin işini kolaylaştırabilir. Ancak, bu rampanın eğimi çok yüksek olmamalıdır. Basamaklar emniyetli olmaları  açısından kolay seçilir şekilde ve temiz yüzeyli olarak dizayn edilmelidir.

Kapılar:

Dönen kapılar engelliler için çok zor geçişlerdir. Bu kapılar sadece  engelliler için değil çocuklar ve bagaj taşıyan konuklar için de aşılması güç kapı  tipleridir. Bu bakımdan düz ayak girişi olan bir başka giriş kapısının bulunması  önemlidir. Camlı kapıların kenarlarında ve merkezlerinde belirgin işaretler  bulundurulmalıdır.

Bu işaretler özellikle de görme zorluğu çeken konuklar için  önemlidir.

 

1.4.3.2. Resepsiyon Alanları :

Resepsiyon alanlarında engelliler için yapılması gereken düzenlemeler aşağıda  verilmektedir.

Resepsiyon Deski:

Özellikle de büyük otellerin resepsiyon desklerinin yüksek  oluşu engelliler için bir problem teşkil eder. Bu nedenle oturarak check-in/out  işlemlerini yaptırmak isteyen engelliler için resepsiyon desklerinde özel bir alçak  bölüm yapılmalıdır. Bu mümkün değilse resepsiyon memuru deskin arkasından  gerekli evraklarla çıkarak uygun bir yerde bu işlemleri yapabilir.

Aydınlatma:

Resepsiyon alanındaki güçlü bir aydınlatma görme zorluğu çeken konuklar için olduğu kadar, dudak okuyan konuklar için de önemlidir.  Resepsiyon memurlarına karşı taraftan yansıyan ışık dudak okuyan müşteriler  için daha uygundur.

Renklerin Kullanımı:

Renklerin uygun kontrastlarla kullanımı görme zorluğu çeken konuklar için önemlidir. Farklı alanlarda farklı renklerde halılar kullanmak çok yararlı olacaktır. Bazı modern renk dizaynları (Parlak, yansıyan) bu tip  engellilerin görüşünü daha da zorlaştırmaktadır.

Koltuklar:

Resepsiyon alanlarında çeşitli türden oturma imkanlarının  oluşturulması   yararlıdır.

Halılar:

Uzun tüylü halılar tekerlekli sandalye kullanıcıları için özellikle de manevra yaparlarken  problem olabilmektedir. Bu tip halılar  alerjisi  olan hastaları da rahatsız etmektedir.Bunun için anti alerji özelliği olan halılar tercih edilmelidir.

Telefonlar:

Telefonlar özellikle de bazı  engel grupları için büyük probleme  neden  olur.

En azından bir genel telefonun tekerlekli sandalye kullanıcılarının ulaşabileceği yükseklikte olması sağlanmalıdır. Bu telefonların yanında yaşlı veya hareket zorluğu çeken konuklar için oturulabilecek bir sandalye veya uygun bir koltuk bulunabilir.

İşitme cihazı kullanan engelliler tesiste inductive coupler li (Telefon ahizesine bu tip engelliler için konulan bir cihaz) telefonlar çok yararlı araçlardır. Bu araçlar engellilerin telefonları herhangi bir yardım olmaksızın kullanmalarını sağlar.

Bununla beraber nispeten daha az pahalı olan telefon yükselteçleri de alınabilir.

Bunlar resepsiyonda bulunabilir ve işitme güçlüğü çeken müşteri istediğinde,  odasına götürmek üzere kiralanabilir.

Text telefonlar:

İşitme engelliler için yararlı olabilecek bir başka iletişim aracı  da text telefonlardır. Bu araçlar işitme engellilerin başka text telefon kullanıcıları  ile yazılı olarak haberleşmelerini sağlamaktadır.

1.4.3.3. Genel Alanlar :

Engelliler için genel alanlarda yapılması gereken düzenlemeler aşağıda  verilmektedir.

Koridorlar: Koridorlar ve geçiş yerleri iki tekerlekli sandalyenin karşılıklı geçişine uygun olmalıdır. Bu alanlarda engellilere zarar verebilecek süsleme ve dekorlardan kaçınılmalıdır. Örneğin duvara monte edilen yangın söndürücüler, dekoratif saksılar ve heykeller gibi engel olabilecek eşya ve araçlar  bulunmamalıdır. Bu tip engeller görme engelliler veya tekerlekli sandalye kullanıcıları için problem hatta tehlike oluşturabilmektedir. Koridorlarda ve asansörlerin iç kısmında görme engelliler, bedensel engelliler ve yaşlılar için tutunma barları bulunmalıdır.

Asansörler:

Asansörler, bazı engel  grupları  için farklı sorunlar oluşturabilirler. Asansörün boyutları ve kontrol butonlarının yüksekliği engellinin kullanımını zorlaştırmaktadır.

Asansörler iyi aydınlatılmış olmalı aynalarla kaplanmış olmamalıdır. Aynalar görüş zorluğu çeken konuklar için aldatıcı etkiler yapabilir. Kat butonları rahatça görülebilecek şekilde kabartma ya da oyma şekilde yazılmalıdır. Asansörlerde sesli anons sistemleri veya braille kabartma sistemi görme engelliler için bir çok problemin çözümü anlamına gelebilmektedir. Acil durum butonları ve telefonları ise kolayca görülebilir yerlerde ve kontrast renklerde olmalıdır. Tekerlekli sandalye kullananlar için yeterli genişlikte ve görmeyenler için de sesli uyarı olmalıdır.

Merdivenler:

Merdivenler engelliler için tesislerdeki sorunların en başta  gelenidir. Merdiven kenarları kontrast renklerdeki kuşaklarla belirgin hale  getirilmeli, yükseklik ve derinlikleri engellilerin kullanabileceği ölçülerde olmalıdır. İki basamaktan fazla olan merdivenlerde tırabzanlar olmalıdır.

Restoran, Cafe ve  Sosyal Alanlar :

Yeterli sayıda kafeterya, restoran, cafe ve sosyal  alanlar, engelli  insanların kullanımına uygun olanakları sunmalıdır. Kafeterya ve  restoranlardaki masaların bazılarının tekerlekli sandalyeli kullanıcılar için hazırlanması gerekir. Bunun için sabit sandalyeli olmayan, alt boşluğunun  ölçülerinin engelli konuklar için yeterli olduğu masalar kullanılmalıdır. Ayrıca restoranlarda görme engelliler için büyük ve kalın harflerle yazılı menüler  olmalıdır. Görme engellialfabesi ile yazılmış menülerin bulunması en ideal olanıdır ancak görme engellilerin bu alfabeyi bilme oranının yüzde 15 olduğu düşünüldüğünde bu çok önemli olmamaktadır.

 

Şekil 3. Tekerlekli sandalyeliye uygun kapı ve koridor genişlikleri(www. accessboard.gov/adaag/html/adaag.htm, Mayıs 2003)

Restoran ve kafeteryalara gelen büyük veya küçük gruplar için değişik şekillerde, erişilebilir oturma yerleri sunulmalı. Örneğin(Davies, 1946); restoran ve kafeteryalarda, sabit masa ve oturma yerlerinin olduğu yerleşimler yapılmalı. Fakat, yeterli olmayan diz boşluğu alanı nedeniyle, tekerlekli sandalye kullanıcıları için bu masalar kullanışlı olmayabilir. Bu nedenle, tekli veya ikili gruplar için, 4 kişilik masa düzenlemeleri yapılabilir. Engellimüşterilere hizmet verecek, taşınabilir sandalyeler hazır bulundurulmalıdır. ADAAG standartlarına göre (Department of Justice, 1994), bu masaların en az %5 i tekerlekli sandalye  kullanıcısının erişebileceği şekilde olmalıdır.

Şekil 4. Restoranlardaki oturma şekillerinden biri (Davies, 1946, p:106)

Şekil 5. Restoranlardaki oturma şekillerinden biri (Davies, 1946, p:107)

Şekil 6. Masa ve sandalyeler arasındaki genişlik (Davies, 1946, p:108; www.access-board.gov/adaag/html/adaag.htm, Mayıs 2003)

Masaların arasındaki geçişler, restoran ve kafeterya girişiyle, oturma mekanıyla, dinlenme salonlarıyla ve self-servis alanlarıyla bağlantılı olmalıdır. Oturma mekanlarına hizmet veren geçişler, en az 91.5cm genişliğinde olmalıdır (Department of Justice, 1994; http://www. Access-board.gov/adaag/html/adaag.htm, mayıs 2003). Bu, birbirine paralel masaların köşeleri arasındaki veya duvar ile masaların kenarları arasındaki ölçüdür. ADAAG, bu açıklığın sabit masalar arasında olması gerektiğini belirtmektedir. Yerleri değiştirilebilen mobilyalar için ise, paralel masalar arasında 183cm açıklık olmalıdır.

Engellibireylerin güvenliği açısından, masaların kenar ve köşeleri de yuvarlatılmalıdır.

Restoran ve kafeteryalarda , yiyecek ve içecek hizmetlerinin verildiği tezgahların ve servis masalarının zeminden yüksekliği 71cm-86.5cm arasında olmalıdır (Department of Justice, 1994). Masa ve tezgahlardaki diz boşluğu alanı  en az 68.5cm yüksekliğinde,en az 48.5cm derinliğinde, genişliği ise en az 76cm  olmalıdır.

Şekil 7. Tekerlekli sandalyeliye uygun masa düzenlemesi (Davies, 1946, p:108; Department of Justice, 1994, p:547) Oturma seviyesindeki barlar da tüm müşteriler için erişilebilir olmalıdır (Davies,1946). Bu düzenlemeyi yapmak için, barmenin bulunduğu zemin seviyesi  düşürülebilir ya da oturma alanı, yükseltilmiş bir platform üzerine yerleştirilebilir.

Şekil 8. Tekerlekli sandalyeliye uygun bar düzenlemesi (Davies, 1946, p: 114) Yemek servis yolu, en az 91.5cm genişliğinde yapılmalıdır(Department of Justice, 1994). Tepsilerin konulduğu tezgahın yerden yüksekliği 86.5cm den fazla olmamalıdır.

Şekil 9. Yemek servis yolu (www. access-board.gov/adaag/html/adaag.htm,Mayıs 2003)

Eğer, self-servis rafları yapılacaksa, bunların en az %50 si tekerlekli  sandalyenin rahatça uzanabileceği bir mesafede olmalıdır (Department of Justice, 1994).

Şekil 10. Raflara yandan yaklaşım (www.access-board.gov/adaag/html/adaag.htm, Mayıs 2003)

Şekil 11. Bir engel etrafında raflara yandan yaklaşım (www. access-board.gov/adaag/html/adaag.htm, Mayıs 2003)

 
Şekil 12. Raflara önden yaklaşım (www.access-board.gov/adaag/html/adaag.htm, Mayıs 2003)

Şekil 13. Bir engel etrafında raflara önden yaklaşım (www. access-board.gov/adaag/html/adaag.htm, Mayıs 2003) Şekil de görüldüğü gibi, self-servis tezgahını üzerinde yer alan tabak, çatal, bıçak ile baharatlar, yiyecekler ve içkiler de tekerlekli sandalye kullanıcısının  kolayca erişebileceği bir yüksekliğe yerleştirilmelidir.

Şekil 14. Yemek araç ve gereçlerinin bulunduğu alanlar (www. access-board.gov/adaag/html/adaag.htm, Mayıs 2003)

İşaretlemeler:

Sesli ve görsel duyuru araçları kullanılmalı, engelliler turistlere sunulan hizmet ve olanaklar kolay anlaşılır olmalı sembollerle gösterilmelidir.

Genel Telefonlar:

Tekerlekli sandalye kullananlar için geniş ve alçak pozisyonlu telefon yerleri ile duyma zorluğu olanlar için ses yükseltici cihazı (amplifikatör) olan telefonlar bulunmalıdır.

Genel Tuvaletler:

Genel tuvalet bulunan her yerde giriş-çıkışı kolaylaştırılan tekerlekli sandalyeliler için tasarlanmış engelliler tuvaletleri bulunmalıdır.

Park Alanları:

Engelli insanların araçları için özel park yerleri ayrılmalıdır. Bu alanlar bina giriş-çıkışlarına en yakın şekilde, engelli müşterilerin geliş-gidişlerini kolaylaştırıcı özel tasarlanmış yerler olmalıdır. Bu alanların başka araçlarca kullanılmaması sağlanmalıdır.

Ücretlendirme:

Bazı hizmetlerin sunulması amacıyla işletme tarafından ek masraf yapılması gerekse de engelli  insanlardan ek ücret talep edilmemelidir.

1.4.4. Engelliler Gruplarına Göre Özel Düzenlemeler :

Engelli gruplarına göre yapılması gereken düzenlemeler aşağıda verilmektedir.

1.4.4.1. Bedensel Engelli Konuklar İçin Düzenlemeler :

Tekerlekli sandalye kullananlar için konaklama tesislerinde makul sayıda uygun tasarımlı odalar bulunmalıdır. Bu tür özel odalarda tekerlekli sandalyeliler için uluslar arası standartlara sahip banyo, tuvalet bulunmalı ve yeterli manevra alanına sahip olmalı. Ayrıca;

• Bedensel engelli olup hareket zorluğu çeken konuklar, tekerlekli sandalyeli  konuklara göre, kendileri birkaç adım yürüyebilir ve normal banyoları kullanabilirler.

• Engellilerin refakatçileri için ya da engelli çocuklar için birbirine geçişli  odalar olmalıdır.

 


Odaların Yerleri:

Hareket sınırlılığı olan konuklar için zemin katta bulunan odalar en ideal yerlerdir. Bu imkansızsa engelliler için hazırlanan odalar asansörlere ve merkezi hizmetlere en yakın yerlerde olmalıdır.

Kapılar:

Kapı genişlikleri tekerlekli sandalye kullanıcılarının manevra yapabilecekleri ölçülerde olmalıdır. Bu ölçü minumum 75 cm olmalı. Ancak, elektrikli tekerlekli sandalyeler için daha geniş kapılara ihtiyaç vardır. Kapı genişliği odanın içinde bulunan banyoların kapılarında da önemlidir. Bir çok örnekte, odaya girebilen bir tekerlekli sandalye kullanıcısının odanın banyosuna giremediği saptanmıştır. Bu konudaki teknik ölçüler aşağıda bulacağınız teknik bölümde verilmiştir. Kapı kollarında manivela tipindekiler tercih edilmelidir.

Oda İçi Aplikasyonlar:

Elektrik anahtarları ve kumanda düğmeleri tekerlekli sandalyeden kolayca ulaşılabilecek yükseklikte olmalı, perdelerin kolayca  açılıp kapanması için de perde kolları olmalıdır.

Mobilya:

Giyim kuşam ve makyaj masasının altındaki boşluk tekerlekli  sandalyeli bir kullanıcıya uygun olmalı ve gardırop rayları ve askılıkları tekerlekli sandalye kullanıcısının erişebileceği yüksekliğe alınmalıdır. Yatak kenarlarında ideal olarak en az 80 cm. boşluk olmalıdır.  Dolaplar, raflar, bölmeler ve çekmeceler gibi sabit veya gömme dolaplar, erişilebilir bir alan üzerinde yer almalıdır. Engelli bireyin dolaplara önden veya yandan yaklaşabilmesi için, dolapların önündeki temiz alan en az 76cm×122cm olmalıdır (Department of Justice, 1994; www.access-board.gov/adaag/html/adaag.htm, Mayıs 2003). Elbise dolabına yandan yaklaşıldığında, askıların ve rafların yerden yüksekliği maksimum 137cm yapılmalıdır.

Şekil 15. Tekerlekli sandalyenin erişebileceği dolap yüksekliği (Davies, 1946, p:81)

Şekil 16. Dolabın önden görünüşü (Davies, 1946, p:80)

Eğer dolapların kapısı, engellibireyin dolaba tamamen yaklaşabilmesine izin vermiyorsa ve askı veya raflar ile tekerlekli sandalye arasındaki mesafe 25.5cm i aşıyorsa, yükseklik maksimum 122cm olmalıdır.

Şekil 17. Raf ve bölme yükseklikleri  (Department of Justice, 1994, p:541)

1.4.4.2. Görme Engelli Konuklar İçin Düzenlemeler :

Görme engelliler için yapılması gereken düzenlemeler aşağıda verilmektedir.

Basamaklar:

Bütün basamakların üstlerinde renk kontrastı olan fosforlu şeritler ya da kolayca ayırt edilebilen burunluklar olmalıdır. Burunluklar basamağın tüm enini kapsamalı dikey ve yatay basamak yüzeylerine doğru en az 50 mm olmalıdır.

 

Trabzanlar:

İki basamaktan fazla basamaklar için trabzan olmalıdır. Trabzan  basamaklardan yaklaşık 1 m yüksekte ve iki tarafta da olmalıdır. Trabzanlar, basamaklar bittikten sonra alan izin verdiği takdirde 300 mm daha devam etmelidir.

Trabzanın rengi arka cepheyle kontrast oluşturmalıdır.

Paspas:

Basamakların üzerinde hissedilebilir türden bir döşeme olmalıdır.

İnşaat yasalarına göre bu döşemeler basamakların eninde olmalı ve basamakların 800 mm önünden ve arkasından başlamalıdır.

Giriş kapıları:

Giriş kapılarının eni en az 800 mm genişliğinde olmalı. Eşik yüzeye gömülü olmalıdır, yükselen eşik mutlaka gerekiyorsa bunun yüksekliği 15 mm den fazla olmamalıdır. Kapının kendisi dışardan kolayca görülebilecek bir renkte olmalıdır.

Kapı açma aksesuarı olarak kapı kolu tokmağa tercih edilmelidir. Otel odalarının kapıları üzerinde dokunarak hissedilebilen ve göz seviyesinde kapı numaraları  olmalıdır.

Asansörler:

Görmeyi daha kolay hale getirecek renk kontrastlarını  kullanmalıdır. Asansör butonlarını kabartma karakterle belirginleştirmeli ya da sesli anonslar konmalıdır. Asansör girişlerinde renk kontrastı olan halı şeritler  konmalıdır.

Yatak odaları:

Odadaki otel bilgileri içeren dokümanlar büyük ve kalın  puntolarla yazılmalıdır. Bunun için fotokopi makinelerinin büyütme fonksiyonundan faydalanılabilir. Renk kontrastının iyi kullanılması görüş zorluğu  çeken konukların işini kolaylaştıracaktır. Örneğin kapının genel rengi ile kapı  kolu kontrast renklerde olmalıdır.

• Yatak odaları iyi ve ekstra bir aydınlatmaya sahip olmalıdır ve okuma için daha parlak bir ışık bulundurulmalıdır.

• Mobilyaların renkleri halı ile kolayca görünecek şekilde kontrast renklerde olmalıdır.

• Sabitlenmiş mobilyalar hareketli mobilyalardan daha iyidir.

• "Yangın da Yapılacaklar" broşürü büyük harfle yazılmalı veya görme engelli alfabesi ile olmalıdır.

• Acil durumlarda kapılar üzerinde kapı kilitleri otomatik olarak açılmalıdır.

• Telefonların numaratörleri büyük karakterli olmalıdır.

• Bazı elektrik prizleri bel seviyesinde olmalıdır.

• Acil durum çağrı butonları telefon yoksa yatağın kenarında olmalıdır.

  

 

• Eğer oda servisi varsa, enformasyon dosyası büyük harfli karakterlerle hazırlanmalı, ya da görme engelli alfabesi ile hazırlanmalıdır.

• Oda genel planını veya dekoru görme engellilerin ya da görme zorluğu çekenlerin ihtiyaçlarına göre düzenlenmelidir.

• Bu odalarda görme ve işitme engellilere yönelik uyarı ve alarm sistemleri bulunmalı gerekli yerlere braille kabartma numaraları yerleştirilmeli ve görmeyenler için zarar verebilecek unsurları engelleyici önlemler  alınmalıdır.

Banyolar:

Görme engelliler ve görme zorluğu çeken konuklar için odadaki renk kontrastlarının iyi ayarlanması bu tip engelliler için hazırlanacak özel adapte edilmiş odalarda önemlidir. Odanın gerekli yerlerine konmuş tutamaklar  konuğun odayı kullanımını kolaylaştıracaktır.

• Musluklarda renk kontrastı, tuvalet ve küvette renkli trabzanlar olmalıdır.

• Duş kapısında renkli kapı kolu ya da tutamak olmalıdır.

• Zemin döşemesi kaymaz olmalıdır.

• Renkli yada farklı dizaynlarda (örneğin ayak havlularında ayak kabartmalı olanlar tercih edilmelidir) havlular konmalıdır.

• Buglet malzemeleri engellilere yönelik ambalajlanmalıdır.

• Banyo parlamayan döşeme ve yansıtmayan badanalarla boyanmış  olmalıdır.

Yemek odası :

• Masaüstü eşyalarında renk kontrastı kullanılması görmeyi  kolaylaştıracaktır.

• Renkli bardaklar: İki tarafından sapı olan fincanlar tercih edilmelidir.

• Masaüstü düzeni saat düzenine göre yapılmalıdır. (Örneğin, etler saat 12 de, patates 3 de, sebzeler 6 da gibi.)

Yemek düzeni

• Personel, yemekleri kontrol ederek yemenin güç olduğu yemekleri (balık ve kemikli etler vb) servisini yapmamalıdır.

• Mönü kartları hem görme engelli alfabesi hem de büyük karakterle yazılı olmalıdır.

• Peçeteler, masa örtüleri sandalyeler ve genel zemin renkleri arasında kontrast olmalıdır.

• Aydınlatma güçlü ve homojen olmalıdır.

 

Yazılı dokümanlar:

Bütün yazılı dokümanlar tercihen Helvetica karakterde siyah 14 punto olarak, sarı kağıda %70 kontrast yapacak şekilde  hazırlanmalıdır.

Personel yardımı:

Tesisde personelden birisi daima merdivenler ve bina planı hakkında bilgi verip mönü okuyabilecek ve bu tip yardımları yapabilecek  durumda olmalıdır.

Güvenlik:

Güvenlik direktiflerini içeren bilgileri içeren broşürler büyük harflerle, görme engelli alfabesi ile ve kasette olmalıdır.

1.4.4.3. İşitme Engelli Konuklar İçin Düzenlemeler

Görme ve işitme engellilerin özel ihtiyaçları tekerlekli sandalyelilere göre çok daha azdır. Bu tip engelliler için en önemli konu acil durumlarda kendileri için  alınan özel önlemlerin varlığıdır. Bu önlemler tesise gelişlerde ayrıntılı olarak  kendilerine açıklanmalıdır.

Teletex i olan bir TV, işitme engelli ve işitme güçlüğü çeken konukların altyazılı  programları izlemesini sağlamaktadır. TV lere bağlanacak bir kulaklık bağlantısı işitme güçlüğü çeken konukların televizyondan istifade etmesini sağlayacaktır.

Böylece yüksek sesle TV izlemek durumunda olan bu konuklar diğer konukları  rahatsız etmemiş olacaklardır.

Yangın alarm sisteminde işitme engelli veya işitme zorluğu çeken konuklar için titreşimli veya yanıp sönen ışıklı sistemler kullanılabilir. En azından acil  durumlarda konuğun yardım çağrısı yapabileceği bir rehber kart kapı koluna  asılı olarak bırakılabilir. Gece personeli engelli konukların hangi odalarda  kaldıklarını bilmelidir.

Resepsiyon alanlarında ve konuk odalarında yazılı materyaller yanında  resepsiyonda sabit ya da kiralanabilir induction loop sistemi bulunmalıdır.

Yatak Odaları

• Odalarda ekstra güçlü sesli alarm zili ya da görsel veya titreşimli alarm  cihazları olmalıdır.

• Odalarda duman dedektörlerine bağlı olarak çalışan görsel ya da titreşimli uyarı cihazları bulunmalıdır.

• İşitme engelli konuk odalarının, acil durumlarda çağrı ve uyarı için  kendilerine kolaylıkla ulaşılabilecek yakınlıkta olması gerekir.

Telefon:

 Mümkünse oda telefonlarına monte edilmiş coupler ya da yükselteç bulunmalıdır. Zil sistemleri görsel ya da titreşimli olmalıdır. Harici aramalarda kullanılabilecek ve oda servisi olan işletmelerde personelle irtibatı  sağlayabilecek text telefon sistemi olmalıdır.

Kapı kontrolü:

Konuk odalarında ekstra güçlü sesli kapı zili/görsel/titreşimli uyarı sistemleri bulunmalıdır.

TV ler:

Misafir odalarında veya lobilerde teletext ve/veya televizyon seyretmek için mobil dinleme cihazı bulunmalıdır.

Uyandırma servisi:

Görsel ya da titreşimli alarm saati bulunmalıdır.

Personel yardımı:

İşitme engelli veya işitme güçlüğü çeken kişilerle daima yüz  yüze ve normal bir ton ve hızda konuşmalıdır. Ağız hareketleri abartılmamalıdır.

En önemlisi konuşurken bağırmamalıdır. Harici sesler işitme cihazı kullananlar için dinleme güçlükleri çıkarır. Bu nedenle etraftaki sesleri minimuma indirecek yollar denenmelidir. Arkadan bir ışık kaynağı varken konuşulmamalıdır. Bu  görüntüyü karşıdan bir siluet haline getirir ve dudak okuyan engelliler konuşulanı anlayamaz. İşitme engellilerle konuşurken bir kağıt kalem  bulundurmalı ve iletişim güçleştiği durumlarda bu araçlar kullanılmalıdır.

1.4.5. Çalışan Personelin Engellilere Yönelik Hazırlanması

 

Turizm işletmelerinde ve turizmle ilgili hizmetlerde görev yapan personel, engelli müşterilerin özellikle de tekerlekli sandalyeli, görme ve işitme engelli kişilerin ihtiyaçlarını, sorunlarını anlayacak ve onlara yardımcı olabilecek şekilde  hazırlanmalıdır.

• Personel, bu müşterilerine yönelik hizmetlerin uygulanması ve kontrolüne ilişkin yeterli eğitimi almalıdır.

• Personel, sunulan hizmet ve olanaklarla ilgili engelliler müşterilerine bilgi  aktaracak ve zorlukla karşılaşabilecekleri konularda gerekli yardımı  sağlayacak şekilde eğitilmelidir.

• Güvenlik görevlileri veya güvenlikten sorumlu personelde acil durumlarda kullanılmak üzere, engelliler müşterilere ait odaların ya da bölümlerin listesi  bulunmalıdır.

• Önbüro ve gece personelinin engelli müşterinin varlığından haberdar  edilmesi gereklidir.

1.4.6. Müzeler ve Diğer Turistik Alanların Düzenlenmesi

• Müzeler, tarihî, kültürel ve dinî turistik yerlerdir. Bu yerler, tekerlekli sandalye girişi için en az bir uygun giriş yerine sahip olmalıdır.

• Ziyaret sırasında gerektiğinde kullanılmak üzere yeterli sayıda tekerlekli sandalye bulunmalıdır.

• Binaların her katına erişimin sağlandığı ve tekerlekli sandalyelerin  kolaylıkla girip çıkacağı genişlikte asansör bulunmalıdır.

• Bu yerlerde, engelliler için tuvalet ve lavabo bulunmalıdır.

 

• Görme engelliler için büyük puntoyla hazırlanmış tanıtım kitapçıkları  olmalıdır.

• Görme engelliler ziyaretçilerin rehber köpekleri ile beraber ziyaret etmelerine olanak tanınmalıdır.

• Müzelerin çeşitli galeri hakkında bilgi veren ses kasetleri veya benzeri rehberlik hizmeti bulunmalıdır.

• Mümkünse gerektiğinde sunulabilecek dokunulabilir örnekler bulunmalıdır.

• Sağır ve duyma zorluğu olan ziyaretçilere, taşınabilir dinleme cihazları verilmelidir.

• Müzede işaret dili bilen rehber bulunmalıdır.

1.4.7. Şehir Turlarının Engellilere Göre Düzenlemesi

Şehir turlarında da engelliler gruplarına göre dikkat edilecek noktalar şöyle sıralanabilir;

• Tur otobüslerinde fiziksel engelliler için uygun yerler ile görsel ve işitsel bilgi sağlayacak araçlar olmalıdır.

• İşitme engelliler için mümkünse işaret dilinde rehberler temin edilebilmeli veya basılı tanıtıcı malzeme kullanılmalıdır.

1.4.8. Konferans Salonlarının Düzenlenmesi

Önceden söz edilen binalara yönelik düzenlemelere (uygun giriş-çıkışlar, telefonlar, tuvaletler, asansörler, park yerleri, işaretler gibi) ilaveten konferans mekanlarında tekerlekli sandalyeliler için yeterli sayıda oturma yerleri ve duyma  zorluğu olanlar için özel teçhizat bulundurulmalıdır.

1.5. Turistik Tesislerin Engellilere Adaptasyonunda Teknik Esaslar

Aşağıda listelenen teknik esaslar, bir çok ülkenin ve Avrupa Engellilere Uyumlu İnşaat Prospektüsü nün turistik tesisler için hazırlanmış kriterlerinden  derlenerek hazırlanmış bulunmaktadır.

Otoparklar :

Otoparklarda engelliler için ayrılmış yerleri gösteren işaretler otoparkın girişinde ve park yerinin olduğu yerde kolayca görülebilecek şekilde olmalıdır.

Park Yerleri :

İyice görünür hale getirilmiş ve devamlı olarak engellilerin kullanımına hazır tutulan 20 den az park yeri olan otoparklarda en az 2 veya her 20 otoluk park yerine karşılık en az bir park yeri bulunmalıdır.

• Bu park yerlerinin girişe uzaklığı en çok 50 m olmalıdır.

Park yüzeyi

• Eğim en çok 1/50 tercih edilmelidir. Düzgün sağlam, dayanıklı ve kaymaya dirençli olmalıdır.

• Ayağa kalkabilen ve yürüyebilen engelli kullanıcıların park yeri 3000 mm (en az 2800 mm) olmalıdır.

• Tekerlekli sandalye kullanıcılarının tekli otoparkı: 3600 mm genişliğinde  olmalıdır.

• Yan yana iki tekerlekli sandalye kullanıcısı park yeri: Genişlik 2400 + 1200mm (900 mm en az) olmalıdır.

Düşük Eşikler

• Düşük eşikler görüş zorluğu çeken konuklar için kontrast renklerle rahatça görülebilir kılınmalıdır.

• Eğim en çok % 8 olmalıdır (1/12).

• Engelsiz bir yüzeyle en az 1200 mm genişliğinde bir eğim olmalıdır.

• 1800-2000 mm genişlik tercih edilmelidir.

• Minimum 1200 mm genişliğinde olmalı ve her 15 m de bir 1800 mm  genişlik ve 2000 mm uzunluğunda geçiş yerleri olmalı.

• Yol üzerinde engeller varsa 1000 mm genişlik olmalıdır.

• Kenarlarda emniyet için 100 mm yüksekliğinde eşikler olmalıdır.

  Yürüyüş güzergahı yüzeyi

• Yüzey düzgün, dayanıklı, kaymaz, parlamayan ve çevreyle kontrast  renklerde, tercihen eğimsiz, eğer eğim olacaksa da 1/20 den az olmalı ya  da rampalandırılmalıdır.

• Güzergah üzerindeki 2100 mm den daha aşağıya sarkan ya da uzanan  engellere ilişkin uyarılar bulunmalı ve ağaç dalları yerden 3000 mm yükseklikte olmalıdır.

• İzole edilmiş objeler renk kontrastı sağlayan bantlarla görülür kılınmalıdır.

• Güzergahın yanlarındaki çitler veya tahta paravanlar 90 derece açı yapacak şekilde yerleştirilmelidir.

• Güzergahdaki yokuşlar en fazla 1/50 eğiminde olmalıdır.

• En fazla her 60 m de bir dinlenme yerleri olmalıdır. Oturma donanımları

• Tercihen kolluklu ve arka destekli koltukların yüksekliği 450 mm olmalıdır.

 

• Koltukların yanında tekerlekli sandalye için en az 750mm alan  bulunmalıdır.

Masalar, deskler tezgahlar ve çalışma yüzeyleri

• Bu donanımların yüzeylerinin yüksekliği 800 mm olmalıdır.

• Diz için gerekli boşluğun yüksekliği 700 mm, genişliği 600 mm ve derinliği de 450 mm olmalıdır.

• Tekerlekli sandalye kullanıcılarının bu tip donanımlar üzerinde kullanabileceği alanın uzunluğu en fazla 600 mm olmalıdır.

• Konsollar 250 mm derinliğinde ve 20 derece eğimli olmalıdır.

Rampalar

• Basamak bulunan veya eğimin 1/20 den fazla olduğu yerlerde bulunmalıdır.

• Rampa nın eğimi mümkün olduğu kadar az olmalıdır.

• Eğim en fazla 1/15 olmalı her 5 m de bir 1500 mm uzunluğunda eğimsiz dinlenme alanı olmalıdır.

• Yön değişiklikleri sadece iskelelerde olmalıdır.

• Kenarlarında 100 mm yüksekliğinde eşikler bulunmalıdır.

• Yüzey güzergah özellikleri ile aynı olmalıdır. Merdivenler ve basamakları

• Rampa uzunluğu 2000 mm yi geçtiği durumlarda alternatif merdivenli geçiş olmalıdır.

Basamak ölçüleri

• Harici basamaklar: En fazla 150 mm yükseklik ve 280 mm derinlik olmalıdır.

• Dinlenme alanları arasındaki yükseklik maksimum 1200 mm olmalıdır.Dahili merdivenler

• Basamaklarda en çok 170 mm yükseklik ve en az 250 mm derinlik  olmalıdır.

• Dinlenme alanları arasındaki yükseklik maksimum 1800 mm olmalıdır.

Merdiven sahanlıkları :

• 1200 mm uzunluk, eğimsiz, engelsiz bir alan olmalıdır (kapılar bu alanlara açılmamalıdır).

• Uzun rampalarda 1500 mm uzunluğunda ara sahanlıklar (Eğimsiz alanlar)  olmalıdır.

Yüzeylerdeki desenler ve belirginleştirici işaretler  Her merdivenin ya da rampanın başlangıcında 400 mm geriden başlayan ve  800 mm eninde yüzey değişikliği olmalıdır.

Kat işaretleri :

200 mm lik harflerle, 2 mm  lik kabartma ve 140 mm yükseklikte olmalıdır.

Görme zorluğu çeken insanlar için açık alanlardaki bütün yüksekliklerde trabzan  olmalı. İyi ve homojen bir aydınlatma, merdiven kenarlarında kontrast renkler (basamağın  üzerinde 50mm, yükselen kısmında 25 mm genişliğinde). En alt ve  en üst basamaklar farklı ve kontrast renklerde olmalı.

Trabzanlar :

• 40mm-50mm çapında malzemeden olmalı duvarla tutamak kısmının arasında en az 45 mm olmalı.

• Basamak ve rampalarda 900 mm yüksekte olmalıdır.

• Sahanlıklarda 1000 mm yüksekte olmalıdır.

Merdiven ve rampaların trabzan başlangıçlarında belirgin fiziki değişiklikler.

• Trabzanlar, merdiven ve basamakların bitiminde 300 mm daha yere paralel olarak devam etmeli.

• Trabzanların uçları kapalı ya da bitimi işaret eden fiziki şekillerde olmalı.

Koruma çitleri :

Tehlikeli alanların kenarlarına konan çitler ve trabzanların yüksekliği 1400 mm olmalı.

Asansörler :

• Asansör önü boşluğu; 1500 mm x 1500 mm ölçülerinde temiz bir alan  olmalıdır.

• İç boyutlar; minimum 1400 mm uzunlukta ve 1100 mm genişlikte  olmalıdır.

• Kapı genişliği; 80 mm genişliğinde açılabilmelidir.

• Kapanma gecikmesi; minimum 5 saniye olmalıdır.

• Kontrol paneli; yükseklik 900 ile 1400 mm arasında, duvarla renk kontrastı  olmalıdır.

• Kontrol butonları; yukarı butonu aşağı butonunun üzerinde olmalıdır.

Numaralar ve yazılar büyük puntolarla kabartma ya da oyuk yazılmalı ve panelle kontrast renkte olmalı.

• Giriş ile çevresi ve iç duvarlarla zemin arasında renk kontrastı  olmalı.

• Asansörün önündeki alanda hissedilebilir zemin tipi kullanılmalı, zemin  kaplaması duvarlarla sıfır olarak bitmeli.

• Trabzan 40 mm ile 50 mm çapında olmalı, yan ve arka duvardaki

yüksekliği 900 mm olmalıdır.

• Ayna arka duvar üzerinde 900 mm ile 1500 mm yükseklikte olmalıdır.

• Kat gösteren işaretler; 200 mm lik karakterlerle, en az 2mm kabartma ve 1400 mm yükseklikte olmalıdır.

• İki kattan fazla kata hizmet veren asansörlerde kat numaralarının, kapı açılışlarının, acil durum çağrılarının, sesli anonsu yapılmalıdır.

• Bütün acil durum telefonları için induction coupler donanımı (işitmeci hazlıların telefonu  kullanımını sağlayan telefona takılan bir cihaz).

• Asansörün kapılarının açılacağını ya da arızaları duyuran görsel ve işitsel göstergeler ile asansördekilerin nasıl alarm çağrısı yapacağını bildiren  görsel ve işitsel uyarılar bulunmalıdır.

Kapılar :

• Tüm tek kanat, çift kanat ya da otomatik kapılarda temiz açılma alanı  olmalıdır.

• Harici kapı: Genişlik 800 mm

• Dahili kapı: Genişlik 750 mm

• Geçitler: Minimum 900 mm genişlik,

• Kapı önleri: 1200 mm genişlik ve kapının açılışı için alan,

• Kapı kenarlarının iki yanında en az 300 mm genişlikte boşluk olmalıdır.

• Eşikler: Tercihen düz ayak, en çok 13 mm yükseklik

• Kapı kanatları: Rahat açılıp, yavaş kapanmalı,

• Ayakla açma plaketi: 400 mm yüksekte olmalıdır.

• Kapı kolu: 1000 mm yükseklikte tercihen levye ya da itme-çekme hareketli  barlar, 1000 mm ile 1400 mm arasında yükseklikte dikey tutmak.

• Görünme panelleri: 900 mm ile 1500 mm arasında yükseklik, kapı  çerçevesi ile çevre renkleri arasında kapı ile kapı aksesuarları arasında  kontrast renkler, cam paneller üzerinde 1400 mm yükseklikte belirgin  işaretler.

  Zemin ve duvarlar :

• Kaymayan, iyi tespit edilmiş, düşük sürtünmeli, yansıtmayan zemin  olmalıdır.

• Kapı paspasları iyi tespit edilmiş ve zeminle aynı hizada olacak şekilde gömülü olmalıdır.

• Zemin ve duvarlar arasında renk kontrastı olmalıdır.

• Hissetmeyle yönlendirebilecek türden farklı zemin kaplamaları olmalıdır.

Dağılım alanları :

• Koridorlar: Minimum 1200 mm (1600 mm tercih edilir), arada bir olası daralmalar 800 mm olmalıdır.

• Geçitler: en az 1300 mm olmalıdır.

• Lobiler: 1200 mm uzunluğunda ve kapı kanatları için ekstra alan olmalıdır.

• Parlama ve yansımaların olmadığı homojen bir aydınlatma olmalıdır.

Telefonlar :

• Tekerlekli sandalye kullanıcılarının kullanımı için gerekli alan 1200 mm genişliğinde olmalıdır.

• Maksimum yükseklikler: Numaratör 1400 mm, jeton ve kart slotları 1200 mm olmalıdır.

• 450 mm yüksekliğinde, katlanabilir bir tabure ya da 650-800 mm yüksekliğinde oturak olmalıdır.

• Bir raf bütün kullanıcılar için yararlı olabilir.

• Telefon kabini etraftaki duvarlarla kontrast renkte olmalıdır.

• Homojen ve iyi bir aydınlatma sağlanmalı ve telefon kabininin dışına dokunmayla hissedilebilir telefon sembolü konmalıdır.

• Telefonlarda işitme cihazı kullananlar için induction couple cihazı olmalıdır.

İletişim olanakları :

• Enformasyon işaretleri: Rahatça görülebilen, okunaklı ve öz olmalıdır (En fazla 50 kelime, tercihen 30).

• Yönlendirme levhaları: Tutarlı ve eksiksiz, en iyi oku